Trí tuệ nhân tạo đang mở ra một hướng phát triển mới cho ngành y tế, từ hỗ trợ phát hiện bệnh, phân tích hình ảnh, theo dõi điều trị đến đào tạo nhân lực. Trước xu hướng này, ngành y tế Việt Nam định hướng khuyến khích nghiên cứu, thử nghiệm và từng bước đưa các giải pháp AI vào thực tiễn, nhưng đồng thời đặt yêu cầu rõ ràng về dữ liệu, đạo đức nghề nghiệp và vai trò quyết định của con người.
Tại một hội nghị về sức khỏe trong thời đại AI tổ chức tại TP.HCM, lãnh đạo Bộ Y tế nhận định công nghệ này có thể tạo ra những tác động trực tiếp đối với người bệnh. Nếu được triển khai phù hợp, AI có khả năng hỗ trợ nhân viên y tế xử lý công việc nhanh hơn, nâng cao hiệu quả chăm sóc và góp phần cải thiện chất lượng dịch vụ y tế.
Xây dựng dữ liệu là nền móng cho AI y tế
Một trong những ưu tiên hiện nay của ngành y tế là đẩy mạnh chuyển đổi số, đặc biệt là xây dựng và chuẩn hóa hệ thống dữ liệu. Bộ Y tế đang triển khai nhiều cơ sở dữ liệu chuyên ngành, đồng thời định hướng hình thành dữ liệu riêng cho các lĩnh vực chuyên môn như tim mạch, miễn dịch, ung thư, cơ xương khớp và nhiều chuyên ngành khác.
Việc tạo ra những kho dữ liệu có cấu trúc, thống nhất và có khả năng liên thông được xem là điều kiện quan trọng để AI có thể phát huy hiệu quả. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, các hệ thống thông minh mới có cơ sở để phân tích, nhận diện xu hướng và hỗ trợ các chuyên gia đưa ra quyết định.
Mục tiêu lớn hơn là từ những cơ sở dữ liệu chuyên ngành có thể hình thành một nền tảng dữ liệu y tế quy mô quốc gia. Đây được xem là một trong những thành phần quan trọng của quá trình hiện đại hóa ngành y tế trong những năm tới.
AI đang được ứng dụng ở nhiều khâu khám chữa bệnh
AI hiện không còn chỉ được xem là công nghệ trong phòng thí nghiệm mà đã bắt đầu xuất hiện ở nhiều hoạt động y tế thực tế.
Một trong những hướng ứng dụng đáng chú ý là hỗ trợ chẩn đoán và dự báo bệnh. Các thuật toán có thể xử lý lượng lớn thông tin bệnh nhân, tìm kiếm những dấu hiệu mà con người khó phát hiện nhanh khi phải xem xét quá nhiều dữ liệu.
Trong lĩnh vực ung thư, AI có thể được sử dụng để phân tích dữ liệu bệnh nhân và đưa ra những gợi ý hỗ trợ quá trình lựa chọn phương án điều trị. Với hình ảnh y khoa, các hệ thống AI có khả năng phân tích ảnh CT, MRI và phát hiện những bất thường cần được bác sĩ kiểm tra kỹ hơn.
AI cũng được kỳ vọng hỗ trợ quản lý các bệnh mạn tính, theo dõi diễn biến sức khỏe và cung cấp thêm thông tin phục vụ quá trình chăm sóc người bệnh.
Không chỉ dừng ở khám và điều trị, công nghệ này còn có tiềm năng được sử dụng trong đào tạo y khoa. Các công cụ thông minh có thể hỗ trợ người học tiếp cận kho kiến thức lớn, mô phỏng tình huống lâm sàng và phục vụ quá trình đào tạo chuyên môn.
Trong lĩnh vực ngoại khoa, sự kết hợp giữa công nghệ số, robot và AI cũng đang mở ra khả năng thực hiện các thao tác với độ chính xác cao hơn trong một số loại can thiệp.
Dữ liệu y tế vẫn là điểm nghẽn
Dù tiềm năng rất lớn, việc phát triển AI trong y tế không đơn giản chỉ là đưa một phần mềm vào bệnh viện.
Một trong những trở ngại quan trọng hiện nay là chất lượng dữ liệu. Dữ liệu y tế được tạo ra từ nhiều nguồn khác nhau và tồn tại dưới rất nhiều dạng như hình ảnh, video, âm thanh, kết quả xét nghiệm hay những phần mô tả bệnh án bằng văn bản.
Nhiều dữ liệu trong số này chưa được chuẩn hóa hoặc chưa được tổ chức theo một cấu trúc thống nhất. Điều đó khiến việc thu thập, kết nối và sử dụng dữ liệu để huấn luyện các mô hình AI trở nên khó khăn.
Nếu dữ liệu đầu vào không đầy đủ, thiếu nhất quán hoặc không được kiểm soát chất lượng, kết quả do hệ thống AI đưa ra cũng có thể bị hạn chế. Vì vậy, xây dựng hạ tầng dữ liệu được xem là nhiệm vụ không thể tách rời với quá trình phát triển AI y tế.
AI hỗ trợ bác sĩ, không thay thế bác sĩ
Một thông điệp quan trọng được nhấn mạnh là sự phát triển của AI không đồng nghĩa với việc máy móc sẽ thay thế đội ngũ thầy thuốc.
Trong y khoa, quyết định điều trị không chỉ dựa trên dữ liệu hay kết quả tính toán. Người bác sĩ còn phải cân nhắc hoàn cảnh cụ thể của từng bệnh nhân, đánh giá nguy cơ, chịu trách nhiệm chuyên môn và quan trọng hơn là có sự đồng cảm với người bệnh.
Những yếu tố như y đức, trách nhiệm nghề nghiệp, sự cảm thông và khả năng thấu hiểu con người không thể đơn giản chuyển thành một thuật toán.
Vì vậy, AI được định hướng như một công cụ giúp bác sĩ làm việc hiệu quả hơn. Máy có thể hỗ trợ xử lý dữ liệu, phát hiện dấu hiệu bất thường hoặc đưa ra gợi ý; còn quyết định cuối cùng vẫn cần đặt trong quy trình chuyên môn và trách nhiệm của con người.
Đây cũng là vấn đề đặc biệt quan trọng khi AI ngày càng tham gia sâu vào các hoạt động liên quan trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng người bệnh.
Đưa AI vào cả quản lý và dịch vụ công
AI được kỳ vọng không chỉ xuất hiện trong phòng khám, phòng mổ hay các hệ thống chẩn đoán hình ảnh. Trong thời gian tới, công nghệ này còn có thể được tích hợp sâu hơn vào hoạt động quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ công của ngành y tế.
Một hướng được đặt ra là sử dụng AI để giảm những công việc hành chính, tự động hóa các quy trình phù hợp và rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Khi những công việc lặp lại được máy móc hỗ trợ, nhân viên y tế có thể dành nhiều thời gian hơn cho các nhiệm vụ chuyên môn và chăm sóc người bệnh.
Cách tiếp cận này hướng tới việc sử dụng công nghệ ngay từ khâu thiết kế quy trình, thay vì chỉ bổ sung AI sau khi hệ thống đã vận hành.
Khuyến khích nghiên cứu và thử nghiệm
Để thúc đẩy AI trong y tế, ngành y tế dự kiến tăng cường các hoạt động nghiên cứu khoa học, thử nghiệm công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Các đơn vị nghiên cứu, bệnh viện và doanh nghiệp có thêm cơ hội tham gia phát triển những giải pháp phù hợp với nhu cầu thực tế của Việt Nam. Cùng với đó là yêu cầu xây dựng cơ chế hỗ trợ về chính sách và nguồn lực tài chính cho các hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm.
Hợp tác giữa khu vực công và tư nhân cũng được xem là một hướng quan trọng. Bởi để phát triển các giải pháp AI có khả năng ứng dụng thực tế, cần sự kết hợp giữa năng lực công nghệ, chuyên môn y khoa, dữ liệu và kinh nghiệm vận hành bệnh viện.
Bên cạnh hợp tác trong nước, việc kết nối với các chuyên gia, trường đại học và viện nghiên cứu quốc tế cũng được thúc đẩy nhằm tiếp cận những thành tựu mới trong lĩnh vực AI y tế.
Công nghệ phải hướng đến con người
AI đang thay đổi cách ngành y tiếp cận dữ liệu, chẩn đoán, điều trị và quản lý sức khỏe. Tuy nhiên, giá trị của công nghệ cuối cùng vẫn phải được đánh giá bằng lợi ích mà nó mang lại cho người bệnh.
Một hệ thống AI dù hiện đại đến đâu cũng không nên trở thành mục tiêu tự thân. Công nghệ cần được thiết kế để giúp bác sĩ làm việc tốt hơn, giúp người bệnh tiếp cận dịch vụ thuận tiện hơn và giúp hệ thống y tế sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.
Điều quan trọng nhất trong quá trình này là giữ được sự cân bằng giữa công nghệ và con người. AI có thể xử lý dữ liệu với tốc độ rất cao, nhưng y tế vẫn là lĩnh vực cần trách nhiệm, đạo đức và sự thấu cảm.
Nếu được phát triển trên nền tảng dữ liệu chuẩn hóa, có cơ chế kiểm soát phù hợp và đặt con người ở vị trí trung tâm, AI có thể trở thành một “trợ lý” quan trọng của ngành y tế, góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh thay vì trở thành yếu tố khiến con người phụ thuộc hoàn toàn vào máy móc.