Trí tuệ nhân tạo đang ngày càng được đưa sâu vào lĩnh vực y tế, từ hỗ trợ chẩn đoán, phân tích dữ liệu đến cá thể hóa điều trị và theo dõi người bệnh. Tuy nhiên, cùng với những lợi ích mà công nghệ mang lại, một vấn đề được đặt ra là làm sao để AI thực sự phục vụ con người, thay vì khiến yếu tố con người trong chăm sóc sức khỏe bị xem nhẹ.
Đây cũng là nội dung trọng tâm được các chuyên gia, bác sĩ và nhà nghiên cứu trao đổi tại hội nghị khoa học về ứng dụng AI trong chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần, diễn ra ngày 14-1 tại Bệnh viện Gia An 115, thuộc Khu Y tế kỹ thuật cao TP.HCM. Sự kiện có hơn 300 đại biểu hoạt động trong các lĩnh vực y tế, công nghệ và nghiên cứu tham dự, cùng đại diện các đơn vị chuyên môn thuộc Bộ Y tế.
AI phát triển mạnh nhưng vẫn cần con người làm trung tâm
Tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Tri Thức đánh giá việc bàn về AI trong y tế là phù hợp với xu hướng phát triển hiện nay, khi trí tuệ nhân tạo đang trở thành một công nghệ quan trọng trong nhiều lĩnh vực của đời sống.
Đối với ngành y, tác động của AI càng đáng chú ý bởi đây là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng và chất lượng cuộc sống của con người.
Theo ông, khác biệt quan trọng giữa trí tuệ nhân tạo và con người nằm ở những giá trị mà máy móc không thể thực sự sở hữu, đặc biệt là lương tâm nghề nghiệp, trách nhiệm và sự đồng cảm. AI có thể phân tích dữ liệu rất nhanh, hỗ trợ bác sĩ xử lý lượng thông tin khổng lồ và đưa ra những gợi ý có giá trị, nhưng sự thấu hiểu và trách nhiệm của người thầy thuốc vẫn giữ vai trò cốt lõi trong quá trình chăm sóc bệnh nhân.
Từ góc nhìn phát triển hệ thống y tế, bà Trần Thị Lâm, nhà sáng lập Tập đoàn Hoa Lâm và Trưởng ban Chiến lược Khu Y tế kỹ thuật cao TP.HCM, cho rằng AI đã bắt đầu hiện diện trong nhiều quyết định, quy trình và phương thức cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe.
Điều quan trọng không chỉ là đưa càng nhiều công nghệ vào bệnh viện, mà phải xác định được mục tiêu cuối cùng của công nghệ là phục vụ người bệnh. Một hệ thống y tế hiện đại cần kết hợp giữa năng lực công nghệ với y đức, niềm tin và sự thấu cảm, để quá trình số hóa không làm mất đi tính nhân văn vốn có của ngành y.
Từ chữa bệnh sang chủ động phòng ngừa và cá thể hóa
Một trong những thay đổi đáng chú ý mà AI mang lại cho y học là khả năng thúc đẩy mô hình chăm sóc chủ động hơn.
Thay vì chỉ tập trung xử lý bệnh sau khi bệnh xuất hiện, các hệ thống AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu để đánh giá nguy cơ, phát hiện dấu hiệu bất thường sớm và đưa ra những gợi ý phù hợp với từng nhóm người bệnh.
Ông Nguyễn Anh Tuấn, đồng sáng lập kiêm CEO Diễn đàn Toàn cầu Boston và nhà sáng lập AI World Society, cho rằng AI có thể góp phần đưa y học tiến gần hơn đến mô hình dự phòng và chăm sóc cá thể hóa. Tuy nhiên, quá trình ứng dụng phải đi cùng các nguyên tắc đạo đức và cơ chế bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Điều này đặc biệt quan trọng trong y tế bởi dữ liệu sức khỏe thuộc nhóm thông tin có tính riêng tư cao. Việc sử dụng AI càng rộng thì yêu cầu về bảo mật, kiểm soát dữ liệu và trách nhiệm khi hệ thống đưa ra kết quả càng trở nên cần thiết.
Niềm tin của người bệnh cũng quyết định hiệu quả của AI
AI trong y tế không chỉ là câu chuyện về thuật toán hay sức mạnh tính toán. Một hệ thống dù có khả năng xử lý dữ liệu tốt đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả nếu người bệnh không tin tưởng hoặc không muốn tham gia.
Giáo sư E. Glen Weyl tiếp cận vấn đề từ góc độ xã hội học và cho rằng AI cần được nhìn nhận như một bộ phận của hạ tầng xã hội. Trong mô hình đó, tính minh bạch, khả năng giải trình và sự tham gia của cộng đồng có ý nghĩa rất lớn.
Người bệnh cần hiểu công nghệ được sử dụng như thế nào, dữ liệu của họ được xử lý ra sao và ai chịu trách nhiệm khi xảy ra vấn đề. Đây là những yếu tố góp phần bảo vệ phẩm giá của người bệnh cũng như duy trì mối quan hệ tin cậy giữa bệnh nhân và hệ thống chăm sóc sức khỏe.
AI mở thêm hướng mới trong điều trị ung thư
Ung thư là một trong những lĩnh vực được kỳ vọng hưởng lợi nhiều từ AI và y học chính xác.
Tại hội nghị, GS. Jan-Mou Lee, Tổng giám đốc FullHope Biomedical, giới thiệu những hướng tiếp cận sử dụng AI trong chẩn đoán chính xác và cá thể hóa điều trị đối với ung thư cũng như một số bệnh tự miễn. Các giải pháp được đề cập bao gồm liệu pháp tế bào miễn dịch và xét nghiệm tế bào khối u lưu hành, hay còn gọi là CTC.
Ở Việt Nam, TS.BS Phạm Tuấn Anh, Trưởng khoa Điều trị A của Bệnh viện K, phân tích rằng AI có thể tham gia vào nhiều mắt xích trong quá trình chăm sóc bệnh nhân ung thư.
Công nghệ có thể hỗ trợ từ khâu đánh giá nguy cơ, sàng lọc và phát hiện bệnh sớm đến phân tích hình ảnh, giải phẫu bệnh, xây dựng phương án điều trị và theo dõi mức độ đáp ứng sau điều trị.
Một lợi thế quan trọng của AI là khả năng xử lý lượng dữ liệu lớn trong thời gian ngắn. Khi lượng thông tin y khoa ngày càng tăng, công nghệ có thể giúp bác sĩ nhanh chóng nhận diện những dấu hiệu đáng chú ý, giảm nguy cơ bỏ sót và hỗ trợ nâng cao chất lượng quyết định chuyên môn.
Dù vậy, việc ứng dụng AI trong ung thư vẫn cần được kiểm soát chặt chẽ. Bên cạnh độ chính xác của hệ thống, các vấn đề về bảo mật dữ liệu và khả năng tiếp cận công nghệ một cách công bằng cũng phải được tính đến.
Hỗ trợ chẩn đoán nhanh và chính xác hơn
Từ góc độ công nghệ y tế, bác sĩ Trịnh Hoàng Hà, Giám đốc đối ngoại cấp cao của Siemens Healthineers, nhận định các giải pháp AI đang mở rộng khả năng hỗ trợ chẩn đoán đối với nhiều nhóm bệnh nghiêm trọng.
Những lĩnh vực có thể hưởng lợi bao gồm ung thư, các bệnh lý thần kinh và tim mạch. AI có thể hỗ trợ bác sĩ phân tích hình ảnh và dữ liệu nhanh hơn, từ đó góp phần rút ngắn thời gian đưa ra quyết định và nâng cao độ chính xác trong quá trình khám chữa bệnh.
Điểm đáng chú ý là AI được nhìn nhận chủ yếu như một công cụ hỗ trợ chuyên môn. Bác sĩ vẫn là người chịu trách nhiệm đánh giá tổng thể tình trạng bệnh nhân, kết hợp dữ liệu do hệ thống cung cấp với kinh nghiệm lâm sàng, hoàn cảnh cụ thể và mong muốn của người bệnh.
Công nghệ cao phải đi cùng y đức
Qua các tham luận tại hội nghị, có thể thấy AI đang mở ra nhiều cơ hội cho ngành y: xử lý dữ liệu nhanh hơn, hỗ trợ phát hiện bệnh sớm, nâng cao khả năng chẩn đoán, thúc đẩy phòng ngừa và hướng tới điều trị phù hợp với từng cá nhân.
Nhưng cùng với cơ hội là những yêu cầu mới về đạo đức, bảo mật dữ liệu, trách nhiệm giải trình, tính minh bạch và công bằng trong tiếp cận công nghệ.
Vì vậy, mục tiêu của chuyển đổi số trong y tế không đơn thuần là xây dựng những bệnh viện có nhiều thiết bị thông minh hơn. Quan trọng hơn là hình thành một hệ sinh thái trong đó công nghệ giúp bác sĩ làm việc hiệu quả hơn và người bệnh được chăm sóc tốt hơn, trong khi những giá trị cốt lõi của nghề y vẫn được bảo vệ.
Khu Y tế kỹ thuật cao TP.HCM, do Tập đoàn Hoa Lâm đầu tư và phát triển, được nhìn nhận tại hội nghị như một mô hình hướng đến sự kết hợp giữa công nghệ y tế hiện đại với cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm.
Trong bối cảnh AI ngày càng tham gia sâu vào chăm sóc sức khỏe, hướng đi được đặt ra là xây dựng một nền y tế thông minh nhưng vẫn an toàn, nhân văn và coi người bệnh là trọng tâm. Công nghệ có thể giúp bác sĩ nhìn thấy nhiều dữ liệu hơn, xử lý thông tin nhanh hơn và đưa ra quyết định có thêm cơ sở; nhưng sự đồng cảm, trách nhiệm và quyết định cuối cùng trong chăm sóc con người vẫn cần được đặt ở vị trí trung tâm.