Một trường hợp ung thư phổi được phát hiện ở giai đoạn sớm tại Bệnh viện Bạch Mai cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của trí tuệ nhân tạo (AI) trong hỗ trợ chẩn đoán các tổn thương phổi khó nhận biết trên hình ảnh.
Phát hiện tổn thương phổi một cách tình cờ
Một nam bệnh nhân đến Bệnh viện Bạch Mai vì xuất hiện những cơn đau quặn ở vùng thận phải. Sau khi thăm khám, người bệnh được xác định mắc sỏi thận phải và được điều trị bằng phương pháp tán sỏi thận qua da tại khoa Phẫu thuật Tiết niệu.
Trong quá trình kiểm tra sức khỏe, bệnh nhân được thực hiện chụp CT ngực. Kết quả bất ngờ phát hiện một tổn thương tại thùy trên phổi trái. Trên hình ảnh CT, tổn thương có dạng kính mờ, bờ tua gai, kích thước khoảng 10 x 13 mm.
Đây là dạng tổn thương có thể khó nhận biết nếu chỉ dựa vào việc quan sát hình ảnh thông thường, đặc biệt khi kích thước còn nhỏ.
Hình ảnh CT sau đó được đưa vào hệ thống trí tuệ nhân tạo hỗ trợ phân tích. Kết quả cho thấy nốt kính mờ ở thùy trên phổi trái có nguy cơ ác tính khoảng 97%.
Trước dấu hiệu đáng lo ngại này, người bệnh nhanh chóng được các chuyên khoa phối hợp hội chẩn. Sau khi đánh giá tổng thể, các bác sĩ chỉ định phẫu thuật nội soi cắt thùy phổi kết hợp nạo vét hạch.
Việc phát hiện tổn thương khi còn rất nhỏ giúp người bệnh có cơ hội điều trị triệt căn cao hơn, thay vì chờ đến khi ung thư phát triển và xuất hiện các biểu hiện rõ ràng mới được chẩn đoán.
Ung thư phổi thường được phát hiện khi bệnh đã tiến triển
Ung thư phổi hiện là một trong những bệnh ung thư nguy hiểm với tỷ lệ mắc và tử vong cao. Một trong những nguyên nhân khiến bệnh trở thành thách thức lớn là diễn biến thường âm thầm trong giai đoạn đầu.
Nhiều người bệnh không có triệu chứng đặc hiệu hoặc chỉ xuất hiện những biểu hiện dễ nhầm lẫn với các bệnh lý hô hấp thông thường. Vì vậy, không ít trường hợp chỉ được phát hiện khi khối u đã phát triển hoặc bệnh bước sang giai đoạn tiến triển.
Theo số liệu được đề cập trong bài viết, khoảng 85% người mắc ung thư phổi được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Trong khi đó, nếu phát hiện từ giai đoạn sớm, nhiều trường hợp vẫn có thể được điều trị hiệu quả bằng phẫu thuật.
Các phương pháp như chụp CT ngực, nội soi phế quản và xét nghiệm mô bệnh học vẫn giữ vai trò quan trọng trong quá trình xác định bệnh. Tuy nhiên, việc phát hiện những tổn thương rất nhỏ trên hình ảnh đòi hỏi bác sĩ phải có nhiều kinh nghiệm và khả năng phân tích hình ảnh chính xác.
Những nốt phổi nhỏ, đặc biệt là tổn thương dạng kính mờ hoặc có đặc điểm bất thường, đôi khi có thể bị bỏ qua hoặc cần được theo dõi trong thời gian dài trước khi xác định hướng xử trí.
AI được phát triển để hỗ trợ bác sĩ nhận diện tổn thương
Nhằm tăng khả năng phát hiện sớm những bất thường ở phổi, Bệnh viện Bạch Mai phối hợp với Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, phát triển hệ thống trí tuệ nhân tạo phục vụ hỗ trợ chẩn đoán ung thư phổi.
Hệ thống được phát triển theo hướng có thể phân tích nhiều nguồn dữ liệu hình ảnh khác nhau thay vì chỉ tập trung vào một loại hình ảnh.
Cụ thể, AI có khả năng hỗ trợ phân tích:
- Hình ảnh CT lồng ngực: tự động tìm kiếm các nốt bất thường, xác định vị trí và khoanh vùng những vùng có dấu hiệu nghi ngờ.
- Hình ảnh nội soi phế quản: hỗ trợ nhận diện các tổn thương bên trong lòng phế quản, kể cả những vị trí khó quan sát.
- Hình ảnh mô bệnh học: hỗ trợ phân tích và phân loại các tế bào, từ đó góp phần nhận diện những dấu hiệu liên quan đến ung thư.
Việc kết hợp ba nguồn dữ liệu hình ảnh trong cùng một hệ thống được xem là điểm đáng chú ý của mô hình AI này.
Vì sao những nốt phổi nhỏ cần được chú ý?
Kích thước nhỏ không đồng nghĩa với việc tổn thương hoàn toàn lành tính. Một số nốt phổi có kích thước chỉ vài milimet nhưng vẫn có khả năng liên quan đến ung thư.
Theo thông tin trong bài viết, đối với những nốt phổi có kích thước dưới 3 cm, tỷ lệ ác tính có thể lên tới gần 70%. Đáng chú ý, ngay cả các nốt có kích thước dưới 1 cm cũng được ghi nhận có tỷ lệ ác tính trên 60%.
Điều này cho thấy việc phát hiện, đánh giá và theo dõi các nốt phổi nhỏ có ý nghĩa rất lớn. Nếu chỉ theo dõi mà không đánh giá đầy đủ nguy cơ, một số tổn thương ác tính có thể bị bỏ sót. Ngược lại, nếu can thiệp quá sớm đối với những tổn thương lành tính, người bệnh có thể phải trải qua các thủ thuật không cần thiết.
AI có thể hỗ trợ bác sĩ trong việc phân tích đặc điểm của nốt phổi, đánh giá mức độ nghi ngờ và xác định trường hợp nào cần tiếp tục theo dõi, trường hợp nào cần được kiểm tra hoặc can thiệp chuyên sâu hơn.
AI đóng vai trò trợ lý, không thay thế bác sĩ
Một điểm quan trọng trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào chẩn đoán bệnh là AI không được sử dụng để thay thế hoàn toàn bác sĩ.
Hệ thống hoạt động giống như một công cụ hỗ trợ, giúp bác sĩ nhanh chóng nhận biết những vùng bất thường có thể cần chú ý. Từ kết quả phân tích của AI, bác sĩ tiếp tục kết hợp với triệu chứng lâm sàng, tiền sử bệnh, kết quả xét nghiệm, hình ảnh học và các phương pháp chuyên môn khác để đưa ra quyết định cuối cùng.
Cách tiếp cận này đặc biệt hữu ích trong trường hợp các tổn thương nhỏ hoặc có hình thái khó đánh giá. AI có thể giúp giảm nguy cơ bỏ sót và rút ngắn thời gian nhận diện những dấu hiệu đáng ngờ.
Trong trường hợp bệnh nhân nói trên, việc hệ thống AI đánh giá nốt kính mờ có xác suất ác tính rất cao đã giúp các bác sĩ nhanh chóng tiến hành hội chẩn đa chuyên khoa và lựa chọn phương án phẫu thuật phù hợp.
Ý nghĩa đối với quản lý và điều trị ung thư phổi
Việc ứng dụng AI không chỉ có giá trị trong phát hiện ban đầu mà còn có thể hỗ trợ quá trình quản lý người bệnh có nốt phổi.
Trên thực tế, bác sĩ thường phải quyết định liệu một nốt phổi nên được tiếp tục theo dõi hay cần tiến hành thêm các xét nghiệm, sinh thiết hoặc phẫu thuật. Đây là quyết định đòi hỏi phải cân nhắc nhiều yếu tố.
Hệ thống AI có thể cung cấp thêm một lớp thông tin hỗ trợ, giúp bác sĩ đánh giá tổn thương một cách có hệ thống hơn. Qua đó, bác sĩ có thể xác định thời điểm thích hợp để tiếp tục theo dõi hoặc chuyển sang bước can thiệp.
Đối với người bệnh ung thư, sự phối hợp giữa nhiều chuyên khoa cũng rất quan trọng. Các bác sĩ có thể dựa trên kết quả hình ảnh, nội soi, mô bệnh học và dữ liệu lâm sàng để thống nhất hướng chẩn đoán và điều trị.
Phát hiện sớm vẫn là yếu tố then chốt
Trường hợp bệnh nhân được phát hiện tổn thương phổi khi đang điều trị sỏi thận cho thấy ung thư phổi đôi khi có thể tồn tại mà chưa gây ra triệu chứng rõ ràng.
Nếu không thực hiện các kiểm tra hình ảnh cần thiết, tổn thương có thể tiếp tục phát triển mà người bệnh không biết. Khi bệnh được phát hiện ở giai đoạn muộn, việc điều trị thường phức tạp hơn và cơ hội điều trị triệt căn cũng giảm.
Ngược lại, phát hiện ung thư khi khối u còn nhỏ và khu trú có thể mở ra cơ hội điều trị bằng phẫu thuật với mục tiêu kiểm soát bệnh lâu dài.
Sự kết hợp giữa chuyên môn của bác sĩ và công nghệ AI vì vậy có thể trở thành một hướng hỗ trợ quan trọng trong phát hiện sớm ung thư phổi. Công nghệ giúp tăng khả năng nhận diện những dấu hiệu bất thường, còn bác sĩ vẫn giữ vai trò trung tâm trong đánh giá, xác định chẩn đoán và lựa chọn phương án điều trị phù hợp cho từng người bệnh.
Việc ứng dụng các hệ thống AI được phát triển trong nước cũng mở ra triển vọng nâng cao năng lực chẩn đoán hình ảnh, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu phát hiện sớm ung thư ngày càng lớn.