Trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là AI tạo sinh, đang ngày càng được đưa vào nhiều hoạt động trong lĩnh vực y tế. Không chỉ hỗ trợ chuyên môn, AI còn có thể tham gia vào các công việc hành chính, xử lý thông tin, xây dựng và biên tập văn bản, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan, đơn vị trong quá trình chuyển đổi số.
Trong hai ngày 23 và 24/9, Trung tâm Thông tin Y tế Quốc gia thuộc Bộ Y tế tổ chức chương trình tập huấn về ứng dụng AI trong công tác hành chính. Hoạt động này vừa nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng sử dụng AI cho cán bộ, nhân viên ngành Y tế, vừa được triển khai như một mô hình thử nghiệm để đánh giá và hoàn thiện chương trình đào tạo trước khi mở rộng trong thời gian tới.
Từ sử dụng AI đến sử dụng AI có trách nhiệm
Trong môi trường chuyển đổi số, AI tạo sinh đang đem lại nhiều khả năng mới cho người sử dụng. Những công cụ này có thể hỗ trợ tìm kiếm và tổng hợp thông tin, soạn thảo, chỉnh sửa, tóm tắt, chuẩn hóa nội dung cũng như xử lý một số công việc vốn trước đây phải thực hiện hoàn toàn bằng phương pháp thủ công.
Tuy nhiên, việc đưa AI vào hoạt động của ngành Y tế không thể chỉ dừng lại ở việc biết sử dụng một công cụ mới. Cùng với khả năng khai thác công nghệ, cán bộ, nhân viên cần hiểu rõ những rủi ro liên quan đến thông tin, dữ liệu và trách nhiệm trong quá trình sử dụng kết quả do AI tạo ra.
Chương trình tập huấn được xây dựng dựa trên khung đào tạo ứng dụng AI đã được phê duyệt. Trung tâm Thông tin Y tế Quốc gia triển khai lớp học theo hướng kết hợp giữa đào tạo và thực hành thực tế. Đây được xem là lớp tập huấn mẫu, giúp đơn vị kiểm tra nội dung, phương pháp giảng dạy, thời lượng cũng như cách thức tổ chức trước khi hoàn thiện mô hình để triển khai rộng hơn.
Tham gia chương trình có đại diện một số Vụ, Cục thuộc Bộ Y tế, các Hội, Hiệp hội, Sở Y tế tại các tỉnh, thành phố cùng các đơn vị có liên quan. Riêng Trung tâm Thông tin Y tế Quốc gia có 30 cán bộ, nhân viên tham gia với tư cách học viên chính thức. Chương trình đồng thời được tổ chức theo hình thức trực tuyến nhằm tạo điều kiện để nhiều đơn vị có thể tiếp cận nội dung đào tạo.
Học đi đôi với thực hành
Nội dung đào tạo được thiết kế dựa trên những tình huống gần với công việc thực tế hàng ngày của cán bộ, nhân viên ngành Y tế.
Người học được giới thiệu những kiến thức nền tảng về trí tuệ nhân tạo và AI tạo sinh, đồng thời tìm hiểu cách sử dụng các công cụ AI để hỗ trợ công việc hành chính, số hóa và xử lý thông tin.
Một phần quan trọng của chương trình là thực hành trực tiếp. Học viên được hướng dẫn sử dụng AI để xây dựng và chỉnh sửa văn bản, tóm tắt tài liệu, xử lý nội dung và xây dựng câu lệnh phù hợp với từng nhiệm vụ cụ thể.
Bên cạnh kỹ năng sử dụng công cụ, chương trình dành sự chú trọng đáng kể cho vấn đề quản lý thông tin và bảo đảm an toàn dữ liệu. Học viên được hướng dẫn cách nhận biết những nguy cơ có thể xảy ra, kiểm tra lại nội dung do AI cung cấp và lựa chọn phương thức sử dụng phù hợp với từng loại dữ liệu.
Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực y tế bởi ngành này xử lý một lượng lớn thông tin chuyên môn, dữ liệu cá nhân và những nội dung có yêu cầu bảo mật cao. AI có thể giúp xử lý thông tin nhanh hơn, nhưng không thể thay thế vai trò kiểm tra và thẩm định của con người.
Những dữ liệu cá nhân, dữ liệu chuyên ngành hoặc thông tin thuộc phạm vi bảo mật không nên được đưa lên các nền tảng AI nếu chưa xác định và bảo đảm đầy đủ các điều kiện an toàn cần thiết.
Từ mô hình thí điểm đến mở rộng đào tạo
Một trong những mục tiêu của lớp tập huấn lần này không chỉ là đào tạo người học mà còn thu thập kinh nghiệm thực tế để tiếp tục hoàn thiện chương trình.
Sau khóa học, Trung tâm Thông tin Y tế Quốc gia sẽ tổng hợp kết quả thực hành, ý kiến phản hồi của học viên và nhu cầu đào tạo từ các điểm cầu. Những thông tin này sẽ được sử dụng để rà soát lại nội dung, thời lượng, phương pháp giảng dạy cũng như cách thức tổ chức các khóa tiếp theo.
Mô hình được định hướng theo chu trình gồm: học, thực hành, đánh giá, hoàn thiện và nhân rộng. Như vậy, mỗi khóa đào tạo không chỉ cung cấp kiến thức cho học viên mà còn tạo thêm cơ sở thực tiễn để cải tiến các chương trình sau.
Trên cơ sở kết quả của giai đoạn thí điểm, hoạt động đào tạo dự kiến được mở rộng theo nhiều nhóm nội dung. Trong đó có những nội dung liên quan đến định hướng chiến lược và xu hướng ứng dụng AI trong ngành Y tế; kiến thức và kỹ năng AI dành cho đội ngũ công nghệ thông tin; cũng như việc ứng dụng AI trong các lĩnh vực như chẩn đoán, điều trị, dự phòng và quản lý bệnh.
AI cần được tính đến ngay từ khi thiết kế công việc
Một định hướng đáng chú ý được đặt ra trong chương trình là cách tiếp cận “AI First”. Theo hướng này, AI không nên chỉ được xem như một công cụ bổ sung sau khi một quy trình đã được xây dựng hoàn chỉnh.
Khi thiết kế kiến trúc số, kiến trúc dữ liệu hoặc phương thức vận hành trong môi trường số, các cơ quan, đơn vị cần sớm xác định AI có thể tham gia vào khâu nào, hỗ trợ nhiệm vụ gì, tạo ra giá trị ra sao và cần những điều kiện nào để bảo đảm việc sử dụng an toàn, hiệu quả.
Cách tiếp cận này không chỉ áp dụng đối với những hoạt động phục vụ người dân mà còn có thể được đưa vào các quy trình hành chính nội bộ của cơ quan nhà nước và các đơn vị sự nghiệp thuộc ngành Y tế.
Vì vậy, “AI First” không đơn giản là cài thêm một phần mềm vào quy trình hiện có. Quan trọng hơn, đây là sự thay đổi trong cách nhìn nhận và tổ chức công việc khi hoạt động ngày càng được thực hiện trên môi trường số.
Theo định hướng được nêu tại chương trình, trong tương lai AI có thể đảm nhiệm hoặc hỗ trợ một số nhiệm vụ mà con người đang thực hiện. Điều đó đặt ra yêu cầu đối với cán bộ, nhân viên ngành Y tế phải chủ động hình thành năng lực làm việc cùng AI thay vì chỉ học cách sử dụng một vài công cụ riêng lẻ.
Tại Trung tâm Thông tin Y tế Quốc gia, lãnh đạo và các đơn vị chuyên môn cũng đang từng bước khai thác AI nhằm hỗ trợ, tự động hóa và thay thế một số chức năng, nhiệm vụ trong hoạt động của đơn vị.
Muốn AI làm việc hiệu quả, trước hết phải chuẩn hóa công việc
Một điều kiện quan trọng để AI có thể tham gia hiệu quả vào các quy trình là cơ quan, đơn vị phải hiểu và chuẩn hóa chính công việc của mình.
Mỗi nhiệm vụ cần được xác định rõ đầu vào, các bước xử lý, kết quả đầu ra, tiêu chuẩn chất lượng và trách nhiệm của từng vị trí. Khi những yếu tố này được mô tả rõ ràng, việc xác định phần việc nào có thể giao cho AI hỗ trợ hoặc tự động hóa sẽ trở nên thuận lợi hơn.
Trên thực tế, nhiều công việc trong các cơ quan, đơn vị vẫn chưa được xây dựng thành những hồ sơ công việc đầy đủ và thống nhất. Đây cũng là một trong những vấn đề cần được giải quyết nếu muốn khai thác AI ở quy mô lớn hơn.
Việc chuẩn hóa công việc vì thế không chỉ phục vụ cho hoạt động quản lý mà còn tạo nền tảng để các công cụ AI có thể được tích hợp vào quy trình một cách có hệ thống.
Hướng tới một đội ngũ có năng lực làm việc cùng AI
Những thay đổi do AI tạo ra đang diễn ra ngày càng rõ ràng. Trong những năm tới, AI có thể chưa thay thế con người trên diện rộng như một số dự báo, nhưng một số nhiệm vụ cụ thể hoàn toàn có khả năng được tự động hóa hoặc thay thế một phần bằng công nghệ.
Điều này đồng nghĩa với việc cán bộ, nhân viên ngành Y tế cần chuẩn bị năng lực làm việc trong môi trường số. Yêu cầu không chỉ nằm ở việc biết sử dụng AI mà còn bao gồm khả năng lựa chọn công cụ phù hợp, đặt câu lệnh đúng mục tiêu, kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu, chuẩn hóa quy trình và đánh giá chất lượng đầu ra.
AI được nhìn nhận không chỉ như một phần mềm hỗ trợ mà ngày càng giống một “đồng nghiệp số”, đòi hỏi con người phải biết cách phối hợp và kiểm soát trong quá trình làm việc.
AI phải hướng tới giá trị cho người dân và người bệnh
Một trong những mục tiêu quan trọng của việc ứng dụng AI trong ngành Y tế là tạo ra giá trị thực tế cho người dân và người bệnh.
Theo định hướng của Trung tâm Thông tin Y tế Quốc gia, AI không nên chỉ được sử dụng để giúp một cá nhân hoàn thành công việc nhanh hơn hoặc giúp một cơ quan nâng cao năng suất. Giá trị cuối cùng cần hướng tới là cải thiện chất lượng hoạt động của ngành Y tế và mang lại lợi ích cho người sử dụng dịch vụ y tế.
Trong thời gian tới, chương trình đào tạo AI được định hướng phổ cập từng bước. Việc tham gia, hoàn thành chương trình và đạt chứng nhận có thể được xem xét trong quá trình đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ.
Trung tâm cũng dự kiến trong năm 2027 báo cáo Bộ Y tế về việc nghiên cứu đưa nội dung ứng dụng AI vào chương trình bồi dưỡng và học tập số. Nếu được triển khai theo định hướng này, hoạt động đào tạo AI có thể trở thành một nội dung được áp dụng trong toàn hệ thống, với kết quả học tập, bồi dưỡng được tính đến khi đánh giá hoạt động của đơn vị và cá nhân.
Từ một lớp tập huấn thử nghiệm, mục tiêu rộng hơn là từng bước hình thành đội ngũ nhân sự y tế có khả năng làm việc hiệu quả với AI, biết khai thác những lợi ích của công nghệ nhưng đồng thời hiểu rõ giới hạn, rủi ro và trách nhiệm của mình.
Đây được xem là một bước chuẩn bị về năng lực con người cho quá trình chuyển đổi số của ngành Y tế, trong đó AI không chỉ là một công cụ công nghệ mới mà dần trở thành một thành phần được tính đến ngay trong cách thiết kế, tổ chức và vận hành công việc.